Dit artikel gaat over eenvoudig schrijven. Het is bedoeld om het belang van duidelijke en begrijpelijke taal te laten zien en te helpen bij het schrijven van brieven, verslagen en andere teksten voor cliënten.
Eenvoudig schrijven is niet eenvoudig. Om te helpen bij het maken van leesbare teksten voor mensen met een verstandelijke beperking geeft de werkgroep Visitaal pictogrammen onderstaande tips en adviezen.
De doelgroep
Veel mensen met een verstandelijke beperking hebben moeite met lezen en het begrijpen van teksten. Wat iemand kan lezen of begrijpen verschilt per persoon. Vaak zijn concrete begrippen duidelijker dan abstracte taal.
Om teksten begrijpelijker te maken kun je deze ondersteunen met pictogrammen. Denk daarbij altijd na over de belevingswereld van de lezer en sluit daar zoveel mogelijk op aan.
Wat is eenvoudig schrijven?
Wat voor de ene lezer eenvoudig is, kan voor een andere lezer moeilijk zijn. Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaak moeite met lezen, schrijven of het verwerken van informatie. Daardoor is geschreven informatie niet altijd toegankelijk.
Daarom is het belangrijk om taalgebruik af te stemmen op degene voor wie je schrijft. Dat vraagt aandacht, tijd en inlevingsvermogen.
Makkelijk te lezen en te begrijpen
Een tekst is eenvoudig en leesbaar wanneer deze door haar publiek makkelijk te lezen én te begrijpen is.
Een eenvoudige tekst:
- bevat alleen de belangrijkste informatie
- gebruikt duidelijke en begrijpelijke taal
- is direct, maar niet kinderachtig
- bevat korte zinnen met één onderwerp of idee
- vermijdt jargon, technische taal en afkortingen
- heeft een duidelijke en logische opbouw
- biedt informatie stap voor stap aan
- gebruikt geen overbodige woorden of zinnen
- sluit aan bij de leeftijd en belevingswereld van de lezer
- vermijdt abstracte begrippen of legt deze uit met voorbeelden
- gebruikt illustraties, pictogrammen of symbolen ter ondersteuning van de boodschap
- sluit aan bij het dagelijks leven van de lezer
Ga er bij voorkeur vanuit dat de tekst samen met de cliënt wordt gelezen.
Hoe schrijf je eenvoudig?
Eenvoudig schrijven gebeurt stap voor stap. Bepaal eerst:
- wat het doel van de tekst is
- voor wie je schrijft
Dat blijft tijdens het schrijven steeds het uitgangspunt.
Maak daarna een duidelijke inhoudelijke opzet. Daarbij kun je:
- een bestaande tekst vereenvoudigen
- een nieuwe tekst schrijven
Een bestaande tekst vereenvoudigen
Ga als volgt te werk:
- selecteer alleen de informatie die belangrijk is voor de doelgroep
- schrap introducties, commentaar en overbodige details
- vat paragrafen samen in steekwoorden
- maak hiervan korte, eenvoudige zinnen
- controleer of de tekst logisch opgebouwd blijft
- kijk hoe pictogrammen de boodschap kunnen ondersteunen
Voorbeeld:
“Jij mag kiezen…”
in plaats van:
“Jij hebt het recht om…”
Een nieuwe tekst maken
Elke tekst heeft een:
- korte inleiding
- duidelijke kern
- eenvoudige afronding
Maak eerst een inhoudelijke opzet:
- bepaal de volgorde van de informatie
- geef per onderdeel kort aan waar het over gaat
- kies de juiste ondersteuning voor de doelgroep
Voor mensen die redelijk kunnen lezen:
- duidelijke titels
- korte samenvattingen
- ondersteunende illustraties
Voor mensen die nauwelijks kunnen lezen:
- korte teksten in steekwoorden
- duidelijke pictogrammen of illustraties
- alleen functionele informatie
Opbouw van de tekst
- gebruik korte, duidelijke titels
- laat titels de inhoud samenvatten
- houd tekstblokken kort
- begin met de belangrijkste boodschap
- schrijf alleen de hoofdlijnen
- splits lange teksten op in korte delen
- gebruik korte alinea’s
- begin een nieuw hoofdstuk op een nieuwe pagina
- verwijs zo min mogelijk naar andere teksten
- geef aan waar meer informatie te vinden is
Stijl
- benader de lezer met respect
- kies bewust voor een jij- of u-vorm
- spreek de lezer direct aan
Bijvoorbeeld:
“Jij mag kiezen…”
Dat spreekt vaak duidelijker aan dan afstandelijke formuleringen.
Woordgebruik
- gebruik eenvoudige dagelijkse woorden
- vermijd abstracte begrippen
- leg moeilijke woorden uit met een concreet voorbeeld
- gebruik zo min mogelijk verwijswoorden zoals “dit”, “die” of “daar”
- gebruik positieve taal
- vermijd ingewikkelde ontkenningen
- gebruik actieve werkwoorden
- gebruik woorden consequent
- vermijd synoniemen als die verwarring kunnen geven
- vermijd woorden als “zou”
- gebruik Nederlandse woorden in plaats van buitenlandse termen
- vermijd jargon, technische taal en afkortingen
Zinsopbouw
- gebruik korte zinnen
- beperk bijzinnen
- gebruik één boodschap per zin
- zet opsommingen onder elkaar
- zorg voor logische overgangen tussen zinnen en alinea’s
Punten en komma’s
Houd interpunctie eenvoudig. Vermijd bijvoorbeeld:
- puntkomma’s
- gedachtestrepen
- ingewikkelde leestekens
Overige tips
- gebruik praktische voorbeelden
- verwacht weinig voorkennis van het onderwerp
- wees voorzichtig met beeldspraak en metaforen
- wees voorzichtig met lange of ingewikkelde cijfers
- schrijf liever “veel” dan “34.000”
- schrijf liever “weinig” dan “2%”
- gebruik geen Romeinse cijfers
- laat de tekst nalezen door iemand uit de doelgroep
- zorg voor een rustige en overzichtelijke opmaak
Blijf tijdens het schrijven steeds denken aan:
- de doelgroep
- het doel van de tekst
Bronnen
- Handboek ‘Eenvoudig Schrijven’ – Raad op Maat en Bragt communicatie & advies
- ‘Doe niet zo moeilijk’ – Europese richtlijnen voor eenvoudig schrijven
- ‘Eenvoudig Schrijven’ – Werkgroep Totale Communicatie Leekerweide